Ιστορία της ανατομίας - 1

Σε αυτό το κύπελλο απεικονίζεται μια σκηνή από την Ιλιάδα, όπου ο Αχιλλέας επιδένει το τραύμα του Πάτροκλου. Εκτός από την τρυφερότητα και τη φιλία μεταξύ των δύο ανδρών δείχνει και τον τρόπο που περιθάλπεται το τραύμα.

Αποσπασματικές ανατομικές παρατηρήσεις συναντώνται στην προϊστορία όλων των λαών, γιατί ανταποκρίνονται στο έμφυτο ενδιαφέρον κάθε ανθρώπινου όντος να ερευνά και να γνωρίζει ορισμένα στοιχεία για τη " θυσία " των ζώων, των οποίων ο " διαμελισμός " ( ανατομή ) προηγήθηκε της ανατομής του ανθρώπου.

Αν κι ο σεβασμός των αρχαίων για τα ανθρώπινα πτώματα αναχαίτησε την ώθηση προς την έρευνα και τη γνώση, ανατομικές έρευνες είχαν γίνει ήδη μεταξύ του 600 και του 350 π.Χ. στην Ελλάδα, όχι μόνο από τον Αλκμέονα τον Κροτωνιάτη ( 6ος π.Χ. αιώνας ), που μερικοί θεωρούν πατέρα της ανατομίας, αλλά κι από τον Εμπεδοκλή, τον Αναξαγόρα, τον Ασκληπιό και τον Αριστοτέλη.

Πραγματική πρόοδος όμως της πρακτικής ανατομίας σημειώθηκε τον 4ο π.Χ. αιώνα, με την Αλεξανδρινή σχολή, ιδιαίτερα χάρη στο έργο του Ηροφίλου, ο οποίος μελέτησε με επιμέλεια την ανατομία σε ανθρώπινα πτώματα, έκανε τη διάκριση των νεύρων σ' αισθητικά και κινητικά και τοποθέτησε στον εγκέφαλο την έδρα της νόησης και το κέντρο του νευρικού συστήματος. Δυστυχώς τα τρία βιβλία του Περί Ανατομίας χάθηκαν και στερήθηκε έτσι η ανθρωπότητα από γνώσεις και χρειάστηκαν 1800 χρόνια για να τις ανακτήσει πάλι.

Ο σύγχρονός του Ερεσίστρατος ανακαλυψε ότι οι φλέβες κι οι αρτηρίες ξεκινούν από την καρδιά κι όχι από το συκώτι. Κι ο ίδιος ο Γαληνός, που γεννήθηκε στην Πέργαμο γύρω στο 130 μ.Χ. κι έζησε για πολύ στη Ρώμη, αναγκάστηκε να πάει στην Αλεξάνδρεια για να έχει τη δυνατότητα να τελειοποιήσει τις ανατομικές του μελέτες, που είχαν ωστόσο το μειονέκτημα ότι μετέφεραν στον άνθρωπο παρατηρήσεις που είχαν γίνει σε ζώα.

Ο Γαληνός έκανε μια συστηματική μελέτη σχετικά με τα οστά, και τα βιβλία του θεωρήθηκαν ως η καλύτερη επιτομή ανατομίας της κλασσικής αρχαιότητας. Η τεράστια αυθεντία που του αναγνωρίστηκε, σε όλο τον Μεσαίωνα, μαζί με τις ηθικολογικές και θρησκευτικές προκαταλήψεις ( θεωρούσαν ασέβεια την ανατομή των πτωμάτων ). Ούτε οι Άραβες, που τόσο είχανε προοδεύσει στην ιατρική, μπόρεσαν ν' αφοσιωθούν στην πρακτική ανατομία, εξ αιτίας ανάλογων θρησκευτικών προκαταλήψεων : ο Κανόνας της Ιατρικής του Αβικένα, που δημοσιεύτηκε γύρω στο 1000 μ.Χ., αν και περιέχει πολυάριθμες πληροφορίες, όχι καινούργιες άλλωστε, αναφέρεται κυρίως στην ανατομία των ζώων.

Πηγή στοιχείων : Εγκυκλοπαίδεια Δομή, Τ.2, 1972, Dr. John Stevenson, Η ιστορία της Ευρώπης, Κ. Κωστόπουλος, 2005, κι οι ιστοσελίδες που ήδη αναφέρθηκαν.

Ο εγκέφαλος ως δίκτυο νευρώνων

Εγκεφαλικά κύτταρα

Θεωρητικά, ο εγκέφαλος είναι ένας πομπός μέσω του οποίου εκπέμπονται οι σκέψεις μας με τη μορφή μικροσκοπικών ηλεκτρικών σημάτων κι ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων. Η χρήση όμως αυτών των σημάτων για να διαβαστούν οι σκέψεις του ανθρώπου που τις κάνει είναι προβληματική.

Πρώτον, τα σήματα αυτά είναι εξαιρετικά ασθενή και κυμαίνονται στο φάσμα των μιλιβάτ. Δεύτερον, τα σήματα είναι ασυνάρτητα και σε πολύ μεγάλο βαθμό είναι αδύνατο να τα ξεχωρίσουμε από τον θόρυβο. Το συνοθύλευμα αυτό μας επιτρέπει να αλιεύσουμε αδρές μόνο πληροφορίες σχετικά με τις σκέψεις μας.

Τρίτον, ο εγκέφαλός μας δεν έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως δεκτης ανάλογων μηνυμάτων από άλλους εγκεφάλους με τη χρήση αυτών των σημάτων. Με άλλα λόγια, εμείς οι άνθρωποι δεν έχουμε κεραίες. Τέταρτον, ακόμη κι αν μπορούσαμε να λάβουμε αυτά τα ασθενή σήματα, θα ήταν αδύνατο να τα απωδικοποιήσουμε. Με βάση την καθιερωμένη νευτώνεια και μαξγουελιανή φυσική, η τηλεπάθεια μέσω ραδιοκυμάτων είναι ανέφικτη.

.

Θερμοδυναμική χαρτογράφηση του εγκεφάλου

Θα μπορούσε όμως, μια φουτουριστική έκδοση της συσκευής MRI, να διαβάσει συγκεκριμένες σκέψεις, λέξη προς λέξη και εικόνα προς εικόνα, όπως θα έκανε ένας αυθεντικός τηλεπαθητικός ; Η απάντηση σ' αυτό το ερώτημα δεν είναι σαφής.

Σ' έναν ψηφιακό υπολογιστή, οι υπολογισμοί έχουν τυπικό χαρακτήρα κι υπακούουν σ' ένα ιδιαίτερα άκαμπτο σύνολο κανόνων. Ο ψηφιακός υπολογιστής υπακούει στους νόμους μιας " μηχανής Τούρινγκ " δηλαδή μιας συσκευής που περιλαμβάνει μια κεντρική μονάδα επεξεργασίας ( CPU ) , εισαγόμενα κι εξαγόμενα δεδομένα. Ο κεντρικός επεξεργαστής ( για παράδειγμα ένας επεξεργαστής Pentium ) εκτελεί ένα συγκεκριμένο σύνολο χειρισμών των εισαγόμενων στοιχείων και παράγει ένα εξαγόμενο. Άρα η " σκέψη " επικεντρώνεται τοπικά στη CPU.

Ο εγκέφαλός μας όμως, διαφέρει από ένα ψηφιακό υπολογιστή : δεν διαθέτει επεξεργαστή Pentium ούτε CPU, ούτε λειτουργικό σύστημα Windows. Ακόμα κι αν αφαιρέσουμε ένα μόνο τρανζιστοράκι από τον κεντρικό του επεξεργαστή, το πιθανότερο είναι ότι θα τον αχρηστεύσουμε. Αντίθετα, υπάρχουν καταγεγραμμένες περιπτώσεις ανθρώπων με αχρηστευμένο τον μισό εγκέφαλο, στους οποίους αναλαμβάνει όλη τη δουλειά ο άλλος μισός.

.

Μικροτσίπ * νευρικών κυττάρων
* ( ολοκληρωμένα κυκλώματα )

Ομάδα νευρικών κυττάρων ( κίτρινο ) που έχει αναπτυχθεί πάνω σε μικροτσίπ πυριτίου. Το πείραμα είναι μια προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα ηλεκτρονικό κύκλωμα με τον συνδυασμό ζωντανού νευρικού ιστού και ηλεκτρονικού υπολογιστή. Τέτοια ερευνητικά προγράμματα μπορεί να οδηγήσουν τελικά στην ανάπτυξη μικροτσίπ που θα μπορούν να εμφυτεύονται στον εγκέφαλο για ν' αντικατασταθούν κατεστραμμένα νευρικά δίκτυα.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος μοιάζει στην πραγματικότητα περισσότερο με μια μηχανή που μαθαίνει : μ' ένα " δίκτυο νευρώνων " που συνεχώς αλλάζει συνδέσεις μόλις μάθει μια νέα δραστηριότητα.

Οι μελέτες που έγιναν με την βοήθεια του Λειτουργικού Μαγνητικού Τομογράφου ( fMRI ) έχουν επιβεβαιώσει ότι οι σκέψεις μας δεν επικεντρώνονται σ' ένα σημείο, όπως συμβαίνει στις μηχανές Τούρινγκ, αλλά απλώνονται σε μεγάλο μέρος του εγκεφάλου, τυπικό γνώρισμα ενός δικτύου νευρώνων. Τα αποτελέσματα του FMRI δείχνουν ότι η σκέψη μοιάζει στην πραγματικότητα μ' ένα παιχνίδι πινγκ - πονγκ, καθώς διαφορετικά σημεία του εγκεφάλου ενεργοποιούνται διαδοχικά και η ηλεκτρική δραστηριότητα πετάγεται από το ένα σημείο στο άλλο.

Επειδή οι σκέψεις είναι αποκεντρωμένες και διάσπαρτες σε πολλά τμήματα του εγκεφάλου, το ιδανικό που μπορούν ενδεχομένως να πετύχουν οι επιστήμονες είναι να συντάξουν ένα λεξικό σκέψεων. Με άλλα λόγια, να εντοπίσουν την ακριβή αντιστοιχία ανάμεσα στις σκέψεις και σε συγκεκριμένα μοτίβα του fMRI.

Παρότι η πλήρης αντιστοίχηση ανάμεσα σ' αυτά τα μοτίβα και τις σκέψεις ίσως παραμείνει για πάντα ανέφικτη, ένα λεξικό της σκέψης θα μπορούσε να ορίσει με ακρίβεια το γενικό πλαίσιο των σκέψεων για τα συγκεκριμένα αντικείμενα. Τα μοτίβα σκέψης fMRI θα μπορούσαν με τη σειρά τους να χαρτογραφηθούν σ'ένα χάρτη νευρώνων, ο οποίος θα δείχνει ακριβώς ποιοι νευρώνες ενεργοποιούνται για το σχηματισμό κάποιας συγκεκριμένης σκέψης στον εγκέφαλο.

.

Τα νευρωνικά ευφυτεύματα θα προσφέρουν στους ανθρώπους ενισχυμένη μνήμη και πλήρη πακέτα πληροφορίας όπως για παράδειγμα μια ξένη γλώσσα ή η εκμάθηση του περιεχομένου ενός βιβλίου μέσα σε λίγα λεπτά. Αυτοί οι " ισχυροποιημένοι " άνθρωποι, θα έχουν μικρή ομοιότητα μ' εμάς.

Εάν είναι πιθανό μια μέρα να μπορούμε να διαβάσουμε το γενικό πλαίσιο των σκέψεων ενός άλλου ανθρώπου, μήπως θα ήταν επίσης δυνατό να κάνουμε και το αντίθετο, δήλαδή να προβάλλουμε τις σκέψεις μας στο μυαλό του ; Η απάντηση φαίνεται πως είναι " ναι υπό προϋποθέσεις ". Τα ραδιοκύματα μπορούν να εκπέμπονται απευθείας στον ανθρώπινο εγκέφαλο και να διαγείρουν περιοχές που γνωρίζουμε ότι ελέγχουν συγκεκριμένες λειτουργίες. Οι έρευνες όμως προς αυτή την κατεύθυνση εξακολουθούν να βρίσκονται σε πολύ πρώϊμο στάδιο.
Ποια είναι όμως η πιθανή εξέλιξη της τεχνολογίας στον τομέα στις επόμενες δεκαετίες ή αιώνες ; Είναι βέβαιο ότι οι δυνατότητες της επιστήμης να αναλύει τη διαδικασία της σκέψης θα αυξάνονται με γωμετρική πρόοδο. Λόγω όμως της φύσης του εγκεφάλου και των σκέψεων, η επιστήμη τελικά θ' αντιμετωπίσει ένα ακόμα εμπόδιο : τον ίδιο τον εγκέφαλο. Έτσι, παρότι θα διεισδύει όλο και βαθύτερα στις σκέψεις μας, επιτρέποντας την αποκρυπτογράφηση ορισμένων διεργασιών τους, δεν θα μπορέσει ποτέ να τις " διαβάσει " με την απόλυτη ακρίβεια που υπόσχεται η επιστημονική φαντασία.

Πηγές στοιχείων : Μίτσιο Κάκου, Η φυσική του ανέφικτου, Αβγό 2009, Robert Winston, Άνθρωπος, Ο απόλυτος εικονογραφημένος οδηγός, Δομή 2006, Stephen Hawking, Το σύμπαν σ' ένα καρυδότσουφλο , Κάτοπτρο 2001 κι οι ιστοσελίδες που ήδη αναφέρθηκαν.

Τηλεπάθεια

Ο Ισαάκ Ασίμοφ σε θρόνο με παραστάσεις των έργων του

Η τεράστια δύναμη που θα απολάμβανε ένας άνθρωπος με αυθεντικές τηλεπαθητικές ικανότητες αναδεικνύεται στη σειρά - θρύλο του Ισαάκ Ασίμοφ Η Γαλαξιακή Αυτοκρατορία, έργο που θεωρείται από πολλούς ένα από τα σπουδαιότερα έπη επιστημονικής φαντασίας όλων των εποχών.

Η Γαλαξιακή Αυτοκρατορία που κυβερνά επί χιλιετίες τον Γαλαξία βρίσκεται στα πρόθυρα της καταστροφής και της κατάρρευσης. Μια μυστική οργάνωση επιστημόνων, που ονομάζεται Δεύτερο Θεμέλιο, προβλέπει με βάση περίπλοκες εξισώσεις ότι η Αυτοκρατορία θα καταρρεύσει, βυθίζοντας τον πολιτισμό σε μια σκοτεινή περίοδο που θα κρατήσει 30 χιλιάδες χρόνια. Οι επιστήμονες εκπονούν ένα περίπλοκο σχέδιο βασιζόμενοι στις εξισώσεις τους, θέλοντας να περιορίσουν τη διάρκεια αυτού του πολιτισμικού μεσαίωνα σε λίγες μόνο χιλιάδες χρόνια. Ακολουθεί η καταστροφή.

Οι περίπλοκες εξισώσεις των επιστημόνων απέτυχαν να προβλέψουν ένα μοναδικό γεγονός, τη γέννηση ενός μεταλλαγμένου με το όνομα Mule, ο οποίος έχει την ικανότητα να ελέγχει το νου των άλλων, ακόμα κι όταν βρίσκονται σε πολύ μεγάλες αποστάσεις. Χάρη στην ικανότητα αυτή, είναι σε θέση να υφαρπάξει τα ηνία της Γαλαξιακής Αυτοκρατορίας. Ο Γαλαξίας είναι καταδικασμένος να περιπέσει σε 30 χιλιάδες χρόνια χάους και αναρχίας εαν δεν εμποδιστεί ο συγκεκριμένος τηλεπαθητικός.

.

Τα στοιχεία

Παρότι η επιστημονική φαντασία είναι γεμάτη ιστορίες στις οποίες πρωταγωνιστούν τηλεπαθητικοί, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο πεζή. Καθώς οι σκέψεις είναι ιδιωτικές και αόρατες, επί αιώνες τσαρλατάνοι κι απατεώνες εκμεταλλεύονται τους αφελείς και τους εύπιστους.

Σε μια από τις διασημότερες υποθέσεις τηλεπάθειας, ο εμπλεκόμενος είναι ένα ζώο : ο Έξυπνος Χανς. Ο Έξυπνος Χανς ήταν ένα άλογο - θαύμα, το οποίο συνάρπαζε το κοινό της Ευρώπης στη δεκαετία του 1890. Το κοινό θαύμαζε την ικανότητά του να εκτελεί περίπλοκους μαθηματικούς υπολογισμούς. Ζητούσες για παράδειγμα από τον Έξυπνο Χανς να διαιρέσει το 48 με το 6 και το άλογο χτυπούσε το πόδι του 8 φορές. Ο Έξυπνος Χανς μπορούσε μάλιστα να διαιρεί και να πολλαπλασιάζει, να προσθέτει κλάσματα, να συλλαβίζει, ακόμα και ν' αναγνωρίζει μουσικές νότες. Οι οπαδοί του έλεγαν πως είτε ήταν ευφυέστερος από πολλούς ανθρώπους είτε μπορούσε τηλεπαθητικά να διαβάζει το μυαλό των άλλων.

Ο Έξυπνος Χανς δεν συμμετείχε σε κάποια έξυπνη κατεργαριά. Η εκπληκτική ικανότητά του στις αριθμητικές πράξεις είχε ξεγελάσει και τον ίδιο τον εκπαιδευτή του. Το 1904, ο διαπρεπής καθηγητής ψυχολογίας C. Strumpf κλήθηκε να εξετάσει το άλογο και δεν κατάφερε να εντοπίσει το παραμικρό προφανές σημάδι απάτης ή κρυφής επικοινωνίας με το άλογο, φουντώνοντας ακόμη περισσότερο τη γοητεία που ασκούσε στο κοινό.

Τρία χρόνια αργότερα, όμως, ο μαθητής του Strumpf, ο ψυχολόγος Oscar Pfungst, διεξήγαγε πολύ πιο διεξοδικά τεστ και τελικά αποικάλυψε το μυστικό του Έξυπνου Χανς : το μόνο που έκανε στην πραγματικότητα ήταν να παρακολουθεί τις ανεπαίσθητες αλλαγές στην έκφραση του εκπαιδευτή του. Το άλογο χτυπούσε τις οπλές του μέχρι ν' αλλάξει ελάχιστα η έκφραση στο πρόσωπο του εκπαιδευτή του και τότε σταματούσε.

Ο Έξυπνος Χανς δεν μπορούσε να διαβάσει το μυαλό των ανθρώπων ούτε να κάνει αριθμητικές πράξεις. Ήταν απλώς ένας οξυδερκής παρατηρητής του προσώπου των ανθρώπων.

.

Παρτίδα πόκερ

Υπό μία έννοια κι οι χαρτοπαίκτες μπορούν να διαβάσουν το μυαλό των άλλων*. Όταν βλέπουμε κάτι που μας ευχαριστεί, συνήθως οι κόρες των ματιών μας διαστέλλονται. Όταν αντίθετα βλέπουμε κάτι ανεπιθύμητο, οι κόρες των ματιών μας συστέλλονται.

Οι χαρτοπαίκτες μπορούν να διαβάσουν τα συναισθήματα των αντιπάλων τους σε μια παρτίδα πόκερ, προσπαθώντας να δουν αν τα μάτια τους διαστέλλονται ή συστέλλονται. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που πολλοί χαρτοπαίκτες φορούν γυαλιά ηλίου : θέλουν να προστατεύσουν τις κόρες τους από τα αδιάκριτα βλέμματα.

* Μπορούμε να καταλάβουμε σε γενικές γραμμές τη νοητική κατάσταση ενός ανθρώπου, ανιχνεύοντας την ακριβή διαδρομή που ακολουθεί το περιπλανώμενο μάτι καθώς εξετάζει μια φωτογραφία. Στέλνουμε μια λεπτή ακτίνα φωτός στο βολβό του ματιού και προβάλλουμε την αντανάκλασή της σ' ένα τοίχο. Καταγράφοντας τη διαδρομή που ακολουθεί η αντανάκλαση στον τοίχο, μπορούμε στη συνέχεια ν' αναπαραστήσουμε μ' ακρίβεια τι κοιτάζει το άτομο που εξετάζει τη φωτογραφία ( εάν για παράδειγμα η φωτοραφία δείχνει κάποιο πρόσωπο, συνήθως το μάτι του παρατηρητή κινείται γρήγορα μεταξύ των ματιών του προσώπου. Έπειτα πηγαίνει στο στόμα, επιστρέφει πίσω στα μάτια κα μόνο στο τέλος βλέπει συνολικά τη φωτογραφία ).
Όταν κάποιος βλέπει μια φωτογραφία, μπορούμε να υπολογίσουμε το μέγεθος που έχουν οι κόρες των ματιών του και άρα να συμπεράνουμε αν οι σκέψεις του είναι ευχάριστες ή δυσάρεστες την ώρα που σαρώνει επι μέρους τμήματα της εικόνας. ( Ένας δολοφόνος για παράδειγμα, θα βιώσει έντονα συναισθήματα όταν δει μια φωτογραφία του τόπου του εγκλήματος και θα σαρώσει την ακριβή θέση του πτώματος. Μόνο ο δολοφόνος κι η αστυνομία, όμως, θα μπορούσαν να γνωρίζουν την ακριβή θέση του πτώματος).

Πηγές στοιχείων : Μίτσιο Κάκου, Η φυσική του ανέφικτου, Αβγό 2009, Wikipedia, Φωτογραφική κοινότητα.

Ερμηνεία συναισθημάτων

Καθρέφτισμα

Βλέποντας κάποιον να κλαίει, ακόμα και σε ταινία, μπορεί να νοιώσουμε έναν κόμπο στον λαιμό ή δάκρυα ν' αναβλύζουν.
Οι άνθρωποι ξέρουν καλά να ερμηνεύουν την έκφραση του προσώπου των άλλων, γεγονός που εξηγεί την τάση μας ν' αναπαράγουμε αυτόματα τα συναισθήματα των άλλων. Σύμφωνα με μελέτες, όταν βλέπουμε ένα χαμογελαστό πρόσωπο, οι μύες του προσώπου μας αρχίζουν να συσπώνται. Αλλά τι γίνεται με την ικανότητά μας ν' ανιχνεύουμε τα " ψεύτικα " συναισθήματα ;

Μερικοί άνθρωποι έχουν καλή αίσθηση για το πότε η έκφραση του προσώπου κι η γλώσσα του υπόλοιπου σώματος δεν ταιριάζουν. Άλλοι θεωρούν ότι τα γνήσια συναισθήματα ανιχνεύονται πιο δύσκολα. Παρ' όλ' αυτά, η αδυναμία ανάγνωσης των συναισθημάτων του άλλου μπορεί να είναι κοινωνικά χρήσιμη, γιατί επιτρέπει στις σχέσεις να κυλούν ομαλότερα : η φήμη μας, για παράδειγμα, θα μπορούσε να καταστραφεί εάν αποδεικνυόταν ότι όλα τα κοπλιμέντα που κάνουμε στο αφεντικό, στους ανωτέρους μας, τους συζύγους, τους εραστές ή τους συναδέλφους μας είναι ψεύτικα.

Η δοκιμασία ανίχνευσης ψεύδους μετρά τα σωματικά στοιχεία του συναισθήματος όπως ο αυξημένος καρδιακός παλμός, ο ρυθμός της αναπνοής κι ο ιδρώτας. Βασίζεται στον ισχυρισμό ότι μια αντίδραση του νευρικού συστήματος είναι ευκολότερο ν' ανιχνευθεί και δυσκολότερο να ξεγελάσει από οποιαδήποτε αντίστοιχη αλλαγή στην έκφραση του προσώπου.

Ο ανιχνευτής ψεύδους στη σημερινή του μορφή είναι αναξιόπιστος. Σε κάποιους καταγράφεται μια συναισθηματική αντίδραση απλώς και μόνο επειδή ήταν αμήχανοι ή νευρικοί. Εκτός αυτού, οι καθ' έξη ψεύτες μπορεί να μην αναστατώνονται όταν ψεύδονται, συνεπώς ο ανιχνευτής ψεύδους δεν μπορεί να καταλάβει πότε εκφράζουν ψευδή συναισθήματα.

Οι ανιχνευτές ψεύδους μπορούν να ξεγελαστούν επίσης από τους ψυχοπαθείς, οι οποίοι δεν αισθάνονται καμία ενοχή για τις πράξεις τους : η πιο γνωστή περίπτωση είναι αυτή του κατά συρροή δολοφόνου Garry Ridway, που ξεγελούσε εύκολα όλους τους ανιχνευτές ψεύδους στους οποίους τον υπέβαλε η αστυνομία. Λέγεται ότι είχε σκοτώσει 50 γυναίκες.

Πηγές στοιχείων : Robert Winston, Άνθρωπος, Ο απόλυτος εικονογραφημένος οδηγός, Δομή 2006, Μίτσιο Κάκου, Η φυσική του ανέφικτου, Αβγό 2009.

Το είδα γω τ' όνειρο...

Οι τρεις ηλικίες της γυναίκας

Gustav Klimt 1908

Λάδι σε μουσαμά 180Χ180 εκ.

Εθνική Πινακοθήκη σύγχρονης τέχνης, Ρώμη

Οι ονειρικές σκέψεις δεν διατυπώνονται με τα λιτά λεκτικά σχήματα που πεοτιμούν οι σκέψεις μας, αλλά παριστάνονται συνήθως μ' ένα τρόπο συμβολικό, παρόμοιο με τη γεμάτη εικόνες γλώσσα των ποιητών.

Δεν είναι δύσκολο να βρούμε τους λόγους για τον βαθμό μεταμφίεσης της έκφρασης των ονειρικών σκέψεων. Το περιεχόμενο του ονείρου αποτελείται συνήθως από ανάγλυφα περιστατικά. Οι ονειρικές σκέψεις πρέπει λοιπόν να υποστούν πρώτα την κατάλληλη διαφοροποίηση ώστε να μπορούν να παρουσιαστούν κατά παρόμοιο τρόπο στη συνέχεια. Ας φανταστούμε για παράδειγμα ότι πρέπει ν' αντικαταστήσουμε ένα σημαντικό πολιτικό άρθρο ή μια αγόρευση στο δικαστήριο με μια σειρά σκίτσα : τότε καταλαβαίνουμε εύκολα τις μεταβολές που είναι υποχρεωμένη να επιφέρει η διεργασία του ονείρου στις ονειρικές σκέψεις, ώστε ν' αναπαρασταθούν στο περιεχόμενο του ονείρου σαν περιστατικά.

Το ψυχικό υλικό, που περιλαμβάνεται στις ονειρικές σκέψεις, περιέχει συχνά αναμνήσεις από κάποια εντυπωσιακά βιώματα - πολλές φορές από την πρώιμη παιδική ηλικία - που κι αυτά τα έχουμε συλλάβει ως περιστατικά με συνήθως οπτικό περιεχόμενο. Όπου μπορεί, το συστατικό των ονειρικών σκέψεων ασκεί μια καθοριστική επίδραση πάνω στη διαμόρφωση του περιεχομένου του ονείρου, δρώντας κατά κάποιο τρόπο σαν σημείο αποκρυστάλλωσης, που πότε προσελκύει, πότε διανέμει το υλικό των ονειρικών σκέψεων.

Το περιστατικό που περιγράφει το όνειρο συχνά δεν είναι άλλο από μια επανάληψη ενός παρόμοιου βιώματος, το οποίο όμως παρουσιάζεται τροποποιημένο και περιπλεγμένο από διάφορες προσθήκες. Αντίθετα, σε σπάνιες περιπτώσεις, το όνειρο αναπαριστάνει πιστά και χωρίς προσθήκες σκηνές από την πραγματικότητα.

Το περιεχόμενο του ονείρου δεν αποτελείται όμως από αποκλειστικά από περιστατικά : συχνά περιλαμβάνει και μη αφομοιωμένα κλάσματα από οπτικές εικόνες, ομιλίες, ακόμα και κομμάτια από αναλλοίωτες σκέψεις. Οι ονειρικές σκέψεις αποδείχνονται έτσι ένα ψυχικό σύμπλεγμα με ιδιαίτερα περίπλοκη δομή. Τα μέρη αυτού του συμπλέγματος συνδέονται με ποικίλλες λογικές σχέσεις : σχηματίζουν πρώτο και δεύτερο πλάνο, όρους, παρεκβάσεις, σχόλια, αποδεικτικούς συλλογισμούς κι αντιρρήσεις. Σχεδόν κατά κανόνα, δίπλα σ' ένα συλλογισμό υπάρχει κι ο διαμετρικά αντίθετός του.

.

Κρεβάτι - πεταλούδα

Emil Galle 1901

Ξύλο με ένθετα μαργαριταριών

Μουσείο της σχολής του Nancy

Αυτό το υλικό δεν στερείται κανένα από τα χαρακτηριστικά που μας είναι γνωστά από τη σκέψη του ξυπνητού ατόμου. Αν τώρα πρόκειται απ' όλ' αυτά να σχηματιστεί ένα όνειρο, αυτό το ψυχικό υλικό : α) συμπιέζεται ώστε να συμπυκνωθεί σημαντικά, β) θρυμματίζεται εσωτερικά και υφίσταται μεταθέσεις ώστε να δημιουργηθούν κατά κάποιο τρόπο νέες επιφάνειες και γ) δέχεται την εκλεκτική επίδραση των συστατικών εκείνων στοιχείων, που είναι περισσότερο κατάλληλα να σχηματιστεί ένα περιστατικό. Οι λογικοί δεσμοί που συγκρατούσαν μέχρι αυτή τη στιγμή το ψυχικό υλικό χάνονται, ενώ το υλικό αυτό μεταμορφώνεται σε περιεχόμενο του ονείρου.

Η διεργασία του ονείρου περιλαμβάνει κι επεξεργάζεται μονάχα το αντικειμενικό, κατά κάποιο τρόπο, περιεχόμενο των ονειρικών σκέψεων, είναι δουλειά της ανάλυσης ν' αποκαταστήσει τη συνάρτηση που κατέστρεψε η διεργασία του ονείρου.

Τα εκφραστικά μέσα του ονείρου μπορούν λοιπόν να χαρακτηριστούν φτωχικά σε σύγκριση με τα εκφραστικά μέσα που διαθέτει η γλώσσα των σκέψεών μας. Αλλά το όνειρο δεν χρειάζεται να παραιτηθεί ολοκληρωτικά από την απόδοση των λογικών σχέσεων που συνδέουν τις ονειρικές σκέψεις : καταφέρνει συχνά ν' αντικαθιστά τις σχέσεις αυτές με τυπικα χαρακτηριστικά της δικής του υφής.

Το όνειρο επιβεβαιώνει την αδιάψευστη συνάρτηση ανάμεσα σε όλα τα κομμάτια των ονειρικών σκέψεων, καταρχήν με το να συνενώνει όλο αυτό το υλικό σ' ένα περιστατικό. Αναπαριστάνει τη λογική συνάρτηση με την προσέγγιση στον χώρο και τον χρόνο, σαν τον ζωγράφο που συγκέντρωσε όλους τους ποιητές στον πίνακα του Παρνασσού, κι ας μη βρέθηκαν ποτέ στην κορυφή ενός βουνού, επειδή συνδέονται εννοιολογικά.

Με τον ίδιο τρόπο παριστάνει και τις λεπτομέρειες, και συχνά, όταν δύο στοιχεία βρίσκονται κοντά - κοντά στο περιεχόμενο του ονείρου, αυτό εγγυάται ότι και τα αντίστοιχά τους στοιχεία στις ονειρικές σκέψεις βρίσκονται σε ιδιαίτερα στενή συνάρτηση μεταξύ τους. Εδώ αξίζει να παρατηρηθεί ότι για όλα τα όνειρα που παράγονται την ίδια νύχτα, κατά την ανάλυσή τους αποδεικνύεται πως προέρχονται από τον ίδιο κύκλο σκέψεων.

.

Αυτοπροσωπογραφία με την L' Umanite

Salvador Dali 1923

Η αιτιώδης σχέση ανάμεσα σε δύο σκέψεις ή δεν παριστάνεται καθόλου ή αντικαθίσταται με την κατά σειρά παράταξη δύο τμημάτων του ονείρου με συχνά διαφορετικό μήκος. Συχνά η αναπαράσταση αυτή είναι ανάποδη, γιατί η αρχή του ονείρου παριστάνει το συμπέρασμα, το τέλος του την προϋπόθεση. Η άμεση μεταμόρφωση ενός πράγματος σ΄ένα άλλο στο όνειρο φαίνεται ν' αναπαριστάνει τη σχέση αιτίας κι αποτελέσματος.

Το όνειρο ποτέ δεν διατυπώνει δύο εναλλακτικές προτάσεις με τη μορφή μιας διάζευξης ( ή το ένα ή το άλλο ) : περιλαμβάνει και τις δύο σαν να είναι ισότιμες. Κατά την ερμηνεία του πρέπει να τις δεχόμαστε αθροιστικά ( και το ένα και το άλλο ).

Παραστάσεις που βρίσκονται σε αντίθεση μεταξύ τους, στο όνειρο εκφράζονται με το ίδιο κατά προτίμηση στοιχείο.* Το " δεν "φαίνεται να μην υπάρχει για το όνειρο. Η αντίθεση ανάμεσα σε δύο σκέψεις, εκκφράζεται με το να μετατρέπεται ένα άλλο κομμάτι από το περιεχόμενο του ονείρου - κατά κάποιο τρόπο αναπληρωματικό - στο αντίθετό του. Όταν στο όνειρο εμποδιζόμαστε να κάνουμε μία κίνηση, παριστάνει κι αυτό την αντίθεση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές παρορμήσεις, μια σύγκρουση θελήσεων.

Ο μηχανισμός της διεργασίας του ονείρου ευνοεί μια μοναδική λογική σχέση : τη σχέση ομοιότητας, κοινότητας, συμφωνίας. Οι περιπτώσεις αυτές χρησιμεύουν σαν στηρίγματα στη διεργασία του ονείρου ώστε να συμπυκνώσει σε μια νέα ενότητα οτιδήποτε μπορεί να τις εμφανίζει.

Τα όνειρα λοιπόν υφίστανται μια λιγότερο ή περισσότερο προσεκτική διεργασία. Άλλα έμειναν λιγότερο ή περισσότερο πιστά στο " κείμενο " που ακολουθούν κι άλλα δέχτηκαν σε μικρό ή μεγάλο βαθμό την επίδραση των διάφορων βοηθητικών μέσων που διαθέτει η διεργασία του ονείρου.

*Αξίζει να σημειωθεί ότι διάσημοι γλωσσολόγοι ισχυρίζονται ότι οι πιο παλιές γλώσσες χρησιμοποιούσαν γενικά την ίδια λέξη για να εκφράσουν εκ διαμέτρου αντίθετα νοήματα ( δυνατός - αδύναμος, μέσα - έξω κλπ).

Πηγές στοιχείων : Sigmund Freud, Όνειρο και τηλεπάθεια, Επίκουρος 1983, G.C. Argan, Σύγχρονη τέχνη 1770/1970, Sansoni 1981 , Dali, Frame tree pubblishing 2006.

Σώμα : ανθρώπινα χαρακτηριστικά

Το ξεκίνημα της ζωής

Σπερματοζωάρια συνωστίζονται γύρω από ένα ωάριο προσπαθώντας να διεισδύσουν σε αυτό. Αν κάποιο επιτύχει, θα ενωθεί με το ωάριο και μπορεί να δημιουργηθεί ένας νέος άνθρωπος.

Είμαστε μέρος του ζωικού βασιλείου κι ανήκουμε σε μια ομάδα ζώων, γνωστή ως πρωτεύοντα, που περιλαμβάνει τους ανθρωποειδείς πιθήκους ( που είναι οι στενότεροι συγγενείς μας ) και τους πιθήκους. Τα πρωτεύοντα, με τη σειρά τους ανήκουν σε μια μεγαλύτερη ομάδα ζώων, τα θηλαστικά.
Για να καταλάβουμε πως λειτουργούν οι άνθρωποι, είναι χρήσιμο να δούμε τα κοινά χαρακτηριστικά και τις σημαντικές διαφορές με άλλα μέλη της ομάδας.
Οι άνθρωποι έχουν θερμό αίμα και σωματικό τρίχωμα, χαρακτηριστικά κοινά με τα άλλα θηλαστικά. Επίσης, όπως όλα σχεδόν τα θηλαστικά, γεννάμε ζώντα νεογνά, τα οποία θηλάζουμε. Δεν είμαστε τα μόνα πρωτεύοντα που μπορούμε να κρατήσουμε το ανώτερο τμήμα του σώματός μας όρθιο, αλλά η ευσταθής ισορροπία μας στα δύο πόδια είναι ασύγκριτη.
Η δομή και η διάταξη των οστών στα άκρα μας είναι παρόμοια σε πολλά πρωτεύοντα. Όπως εμείς, κι άλλα πρωτεύοντα έχουν μάτια στο πρόσθιο τμήμα του προσώπου τους, τρισδιάστατη όραση και διακρίνουν εξίσου καλά τα χρώματα. Παρ’ όλ’ αυτά, το ανθρώπινο σώμα, που εξελίχθηκε μέσα σε εκατομμύρια χρόνια από τότε που αποσπαστήκαμε από τους στενότερους συγγενείς μας, έχει κάποιες σημαντικές διαφορές.
Το ανθρώπινο χέρι είναι εξειδικευμένο για πολλές εργασίες, όπως η επιδέξια χρήση εργαλείων. Τα ανθρώπινα πέλματα είναι τροποποιημένα έτσι, ώστε να αντέχουν όλο το βάρος του κινούμενου σώματος.
Την πιο σημαντική απ’ όλες τις διαφορές παρουσιάζει ο ανθρώπινος εγκέφαλος, που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της εξέλιξής του και είναι πολύ μεγαλύτερος αναλογικά με το μέγεθος του σώματος, από οποιουδήποτε άλλου συγκρίσιμου είδους.

Πηγή στοιχείων : Άνθρωπος, Ο απόλυτος εικονογραφημένος οδηγός, Δομή 2006

Σώμα και μυαλό

Σώμα

Το ανθρώπινο σώμα παρουσιάζει διαφορές στο μέγεθος και το σχήμα. Παρά τις λιγοστές διαφορές ανάμεσα στα φύλα, είμαστε όλοι κατασκευασμένοι σύμφωνα με το ίδιο ανατομικό μοντέλο. Κάτω από το δέρμα υπάρχουν τα ίδια αλληλοεπικαλυπτόμενα στρώματα μυών στις ίδιες θέσεις.

Βαθύτερα, τα οστά είναι πέρα από κάθε αμφιβολία αναγνωρίσιμα ως ανθρώπινα : η σπονδυλική στήλη που μας κρατά σε πιο όρθια θέση από άλλα ζώα, οι πολύπλοκες αρθρώσεις των οστών των χεριών και των ποδιών, το κρανίο με τα πεπλατυσμένα μετωπιαία οστά.

Τα εσωτερικά όργανα των ανθρώπων - όπως ο εγκέφαλος, η καρδιά και τα έντερα - μοιάζουν πάρα πολύ και λειτουργούν σύμφωνα με τους ίδιους εσωτερικούς ρυθμούς.

Σώμα : γενικά

Η κατασκευή του σώματος

DNA

Κύτταρα και συστήματα

Στήριξη και κίνηση

Ο σκελετός

Δομή κι ανάπτυξη των οστών

Αρθρώσεις

Μύες

Αναπνοή και κυκλοφορία

Αναπνοή

Κυκλοφορία

Καρδιά

Αίμα

Σωματική ενέργεια

Διάσπαση της τροφής

Από το στόμα στο στομάχι

Απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών

Το συκώτι

Διήθηση αποβλήτων

Άμυνα κι αποκατάσταση

Πρώτη γραμμή άμυνας

Καταπολέμηση των ασθενειών

Αποκατάσταση κι αντικατάσταση

Έλεγχος του σώματος

Νευρικό σύστημα

Εγκεφαλικές και νευρικές συνδέσεις

Νευρικά κύτταρα

Ορμόνες

Οι αισθήσεις

Όραση

Ακοή κι ισορροπία

Αφή, όσφρηση και γεύση

Αναπαραγωγή

Γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα

Ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα

Σεξ και σύλληψη

Γονίδια και κληρονομικότητα

Κύηση

Τοκετός

.

Μυαλό

Ο νους είναι ο πλούτος της ανθρωπότητας. Οι περισσότεροι σύγχρονοι επιστήμονες πιστεύουν πως ό,τι θεωρούμε ως νου και εγκέφαλο αποτελεί μια ενότητα, αλλά ο όρος " νους " συχνά αναφέρεται στις ανώτερες εγκεφαλικές λειτουργίες : συλλογή, αποθήκευση κι επεξεργασία πληροφοριών.

Ακόμη, θεωρείται ότι αφορά κι άλλες εγκεφαλικές λειτουργίες όπως το συναίσθημα, τη συνείδηση, η γλώσσα και η νόηση κι όχι τις καθαρά σωματικές όπως η αναπνοή. Ο ανθρώπινος νους έχει παρεξηγηθεί επί μακρόν. Ακόμη και σήμερα, οι περισσότεροι από εμάς υποτιμούμε πολύ τη δύναμή του.

Νους : γενικά

Πως λειτουργεί ο νους

Συνείδηση

Πρόσληψη πληροφοριών

Μάθηση

Μνήμη

Πρόσβαση στη μνήμη

Σκέψη

Συναίσθημα

Γλώσσα

Ο ατομικός νους

Προσωπικότητα

Νοημοσύνη

Φύλο και σεξ

Νομίζω ότι ήλθε ο καιρός να γνωρίσουμε τους εαυτούς μας... Μια σειρά αναρτήσεων από το βιβλίο " Άνθρωπος " κι άλλα βιβλία για την σωματική, πνευματική και ψυχική υγεία.

Πηγή στοιχείων : Άνθρωπος, Ο απόλυτος εικονογραφημένος οδηγός, Δομή 2006